Một buổi chiều mùa thu 2025, tôi có buổi cafe thú vị với một anh Engineer Lead thuộc thế hệ 8x. Chúng tôi nói về những trải nghiệm lúc mới bắt đầu đi làm.
Hơn 15 năm trước, anh bắt đầu làm Service Engineer cho hãng chuyên đi sửa máy SMT – một dòng máy để sản xuất linh kiện điện tử rất phức tạp. Những lần đầu đi đến nhà máy hỗ trợ khách hàng, anh đã nhiều lần tự hỏi:
“Khách hàng của mình còn hiểu rõ cái máy này hơn mình, họ nói chuyện kỹ thuật chuyên môn cao hơn mình. Bây giờ máy bị lỗi họ còn bó tay, thì một Service Engineer trẻ như mình làm sao giúp họ được chứ?”
Tạm gác qua nỗi lo lắng ấy, anh vẫn tiếp tục. Anh theo học hỏi kinh nghiệm từ các kỹ sư khác trong nhóm. Anh sửa hết máy này đến máy khác, hết khách hàng này đến khách hàng khác.
Tay nghề của anh vì thế ngày càng nâng cao. Đến một ngày, anh nhận ra mình có thể một mình tự tháo rã nguyên hệ thống máy phức tạp hàng ngàn linh kiện lớn nhỏ rồi sau đó tự lắp ráp lại một cách hoàn chỉnh.
Lúc đó, anh mới nhận ra một điều: Vấn đề không phải là anh trẻ hơn khách hàng. Vấn đề là anh đang có một loại trải nghiệm mà họ không có.
Khách hàng có thể đã làm việc trong ngành nhiều năm. Nhưng công việc của họ không phải là hàng ngày tháo máy, tìm lỗi và xử lý sự cố. Còn anh thì làm việc đó liên tục. Mỗi lần sửa máy là một lần tích lũy kinh nghiệm. Và hàng trăm lần như vậy dần tạo nên chuyên môn vững chắc trong anh.
Câu chuyện của anh khiến tôi nghĩ rất nhiều về chính mình khi tôi vừa bước chân vào công ty cũ năm 2022. Lúc đó, tôi cũng là một “người mới”.
Khi đó, tập đoàn định hướng triển khai Kaizen event trong toàn bộ các nhà máy để lan tỏa văn hoá cải tiến liên tục. Với tôi đó là một trải nghiệm hoàn toàn mới lạ:
– Tôi mới bước vào ngành điện tử và chưa có nhiều kiến thức chuyên môn,
– Tôi mới bắt đầu công việc CI và chỉ mới kịp Google vài kiến thức căn bản về Lean,
– Và tôi cũng mới với tất cả con người & văn hoá công ty ở đây.
Tôi bắt đầu bằng cách quan sát cách người CI Leader hiện tại triển khai Kaizen event như thế nào. Bắt đầu từ khâu chuẩn bị suốt 3-4 tuần thu thập thông tin các quy trình liên quan. Sau đó là từng hoạt động trong suốt tuần Kaizen event 5 ngày. Cuối cùng là follow-up thêm 12 tuần để duy trì kết quả sau mỗi Kaizen event.
Tôi vừa tham gia hỗ trợ, vừa ghi chú và tự phản tư lại bài học kinh nghiệm sau mỗi Kaizen event. Cho đến Kaizen event thứ 3, tôi được giao lead chính. Cảm giác lo lắng sợ mình không làm được xuất hiện trong tôi.
“Mình còn quá non. Làm sao mình có thể lead được những người dày dạn kinh nghiệm đã làm hơn chục năm ở đây và có thể bằng tuổi cha tuổi chú mình chứ?”
Nhưng rồi tôi vẫn nhận. Tôi cố gắng áp dụng những gì mình đã quan sát được trong những Kaizen event trước đó. Tôi cũng nhờ anh CI Leader quan sát và hỗ trợ giúp tôi trong quá trình lead Kaizen event đầu tiên.
Mọi thứ đã không diễn ra suôn sẻ. Có nhiều tình huống tôi đã có thể làm tốt hơn. Nhưng cuối cùng, chúng tôi đã có một Kaizen event đạt mục tiêu đề ra. Quan trọng hơn, tôi đã lead được một Kaizen event đầu tiên. Tôi có thêm những trải nghiệm mà trước đó tôi chưa từng trải qua.
Cứ như thế, mỗi tháng tôi lại tiếp tục lead một Kaizen event khác. Tôi vừa làm, vừa ghi chú lại bài học kinh nghiệm.
Sau khi đã lead hơn một chục Kaizen event, tôi bắt đầu nhận thấy một sự thay đổi. Tôi không còn quá lo lắng khi đứng trước một nhóm người nhiều kinh nghiệm hơn mình. Tôi bắt đầu tự tin hơn trong việc đặt câu hỏi, phân tích vấn đề và điều phối một team.
Sau đó, vai trò của tôi cũng dần thay đổi. Tôi bắt đầu coaching hướng dẫn để các nhóm tự triển khai Kaizen event mà không cần tôi tham gia cùng.
Nhìn lại, tôi nhận ra mình không trở nên tự tin hơn vì một ngày nào đó tôi bỗng nhiên “đủ giỏi”. Tôi tự tin hơn vì đã có đủ số lần thực hành để biết mình có thể xử lý được vấn đề.
Câu chuyện của anh Engineering Lead và của chính tôi có lẽ không phải là điều gì quá đặc biệt. Và bạn có thể bắt gặp một câu chuyện tương tự như vậy ở đâu đó xung quanh mình.
Nhưng nó minh họa rất rõ khoảng cách giữa một “người mới” và một người có năng lực ngắn hơn bạn nghĩ rất nhiều. Năng lực và chuyên môn của bạn không chỉ đo bằng số năm kinh nghiệm hay tuổi nghề, mà chính từ số lần bạn trực tiếp xoắn tay áo lên để giải quyết vấn đề.
Ai trong chúng ta cũng sẽ có lúc trải qua “nỗi sợ mình chưa đủ giỏi”. Tôi tin rằng cảm giác ấy chỉ mất đi khi bạn bắt tay vào hành động. Một người mới có thể tiến bộ rất nhanh nếu liên tục được đặt vào những tình huống mới, trực tiếp giải quyết vấn đề và học từ những gì mình vừa làm.
Đó cũng là lý do tôi không nghĩ rằng mình đã trở thành “chuyên gia” chỉ vì đã lead nhiều Kaizen event. Tôi chỉ thực hành nó đủ nhiều để hiểu cách triển khai và vẫn còn rất nhiều thứ phải học.
Trải nghiệm của tôi chỉ đơn giản là quan sát, ghi chép → thực hành và phản tư → đúc rút kinh nghiệm. Sau đó, sự tự tin vào bản thân sẽ xuất hiện như một sản phẩm phụ từ việc lặp đi lặp lại quá trình này.
Cuối cùng, tôi muốn dành câu hỏi này cho bạn:
Lần cuối cùng bạn nhận một trách nhiệm mà bạn cảm thấy mình “chưa đủ trình” là khi nào? Điều gì đã xảy ra sau khi bạn vẫn quyết định nhận nó?
Cảm ơn bạn đã đọc bài viết này. Hẹn bạn vào thứ bảy tuần sau!